XVI. YÜZYIL BATI EDEBİYATI

Eski Yunan şiir türlerini Fransız Edebiyatı’na sokan Ronsard (1524-1585), Gargantua ve Pantagiuel adlı romanlarıyla Rabelais (1490-1533), Denemeler’iyle  özgür düşüncenin öncüsü olan Mantaigne (1533-1592) Rönesans döneminin Fransız yazarlarıdır. İngiliz Rönesansçıları arasında William Shakespeare’in (1564-1616) özel bir yeri vardır. İnsanın olumlu, olumsuz bütün yönsemelerini ustaca işlemesi, oyunlarının çağları aşmasının temel nedenidir. Tragedyaları: Romeo ve Juliet, Hamlet, Macbeth, Othello, Kral Lear; komedyaları: Venedik Taciri, Yanlışlıklar Komedyası, Windsor’lu Şen Kadınlar…

  Oyunlarını hem şiir, hem düzyazı, hem de ikisinin karışımıyla yazmıştır. Her sınıftan insanın duygu ve tutku dünyasına girerek “klasisizm”i aşmış “romantizm”in ilham kaynağı olmuştur.

1.W. SHAKESPEARE

22 Nisan 1564 yılında Stratford-Upon-Avon’da dünyaya gelen William Shakespeare’in yaşamı hakkında bilinenler kilise, mahkeme ve tapu kayıtları gibi resmi belgelerle yaşadığı zamandaki kişilerin onun kişiliği ve eserleri hakkında yazdıklarına dayanmaktadır.

Rönesans dönemi şairlerinden olan William Shakespeare; büyük ihtimalle Stratford’daki ortaokulda eğitim gördü. Henüz 18 yaşındaykenWilliam, kendisinden yaklaşık olarak sekiz yaş büyük olan Anne Hathaway ile evlenmişti ve bu evlilikten önce bir kızı, daha sonra biri oğlan diğeri kız olan ikiz çocukları dünyaya gözlerini açtı. Bu sıralarda Stratford’u terk eden William Shakespeare‘in, bundan sonra 1592 yılına kadar ki yaşamına ilişkin bilgi bulunamamaktadır. Bu tarihte bir oyun yazarının yazmış olduğu bir kitapta William’a değinilmesi, hatta onun başkalarının oyunlarını çalmakla suçlaması dolayısıyla, Shakespeare‘in bu sırada bir tiyatro topluluğunda yazar ve oyuncu olarak çalıştığı tahmin edilmektedir. Bir yılda ortalama iki oyun yazan William Shakespeare, kendi yazdığı oyunlarında da küçük roller alıyordu. 1594 yılına girildiğinde, Chamberlain Topluluğu‘nun önde gelen bir oyuncusu olmayı başarmıştı. Aynı yıl yazdığı oyunları yayımlanmaya başladı. Döneminin bütün özelliklerini gösterdiği oyunlarının başarısı üzerine kazancı artmaya devam eden William Shakespeare’in, Kraliçe I. Elizabeth döneminin sonlarına doğru, düzgün ve varlıklı bir yaşam sürdüğü, kendi oyuncu topluluğu için 1599 yılında Londra şehrinde yaptırılan Globe Tiyatrosu’nun hisselerinin bir kısmını satın aldığı bilinmektedir.

Londra’da birkaç yıl daha yaşayan William, ilerleyen zamanlarda Stratford’a dönerek burada yaşamaya devam etti ve büyük bir ihtimalle son oyunlarını da Stratford’da yazdı.

Shakespeare her biri birbirinden çok farklı komedi ve trajediler kaleme aldı. “Bir Yaz Gecesi Rüyası” adlı yazdığı komedide, bazı kendi halinde insanların dükü eğlendirmek için bir oyun sahnelemeye çalıştıktan sonra iki lafı bir araya getirememeleri William Shakespeare’in benzersiz komedi yazma yeteneğini ortaya koymuştur. Trajedileri ise tiyatro sevenlerinin tüylerini diken diken eden bir gerilim yaratabilecek kadar iyi kaleme alınmıştır. Dünya genelinde bir çok yazar ince esprili komediler, romantik oyunlar, ürkütücü cinayet ve öç alma trajedileri, büyük öyküleri yazmakta ustalıklarını konuşturmuşlardı. Ancak hiçbiri bu türlerin tümünde birden William Shakespeare kadar başarılı olamadı.

2.MONTAİGNE

Fransız düşünür ve yazarıdır (Perigord 1533-ay.y. 1592). 1539′dan sonra Guyenne Koleji’nde yedi yıl okudu. Latin şiirinin tadına vardı, Yunanca öğrendi. 1546′da Bordeaux’da felsefeye başladı, orada karışıklıklar çıkınca Toulouse’a geçip hukuk öğrenimine girişti. Bordeaux belediye başkanı olan (1554) babasıyla Paris’i görmesi, 1555′e rastlar; iki yıl sonra da Belediye Meclisi’ne girecektir. Borueaux’daki mezhep kavgaları (1559) arasında Plutharkos’dan Amyot’un çevirdiği Yaşamlar’ı okudu, görevle Paris’e gidip geldi (1561). Evliliği (1568) mirasın sekiz kardeş arasında bölüşmesi sırasında çiftlik yapına düştü. İlk ürünü de, babasının isteğiyle Fransızcaya aktardığı Raumond Sebond’un Theologia Naturalis eseridir (1569). Ertesi yıl, Belediye Meclisi’ndeki görevinden ayrıldı, Paris’de La Boetie’nin Latince şiirlerin kitaplaştırdı. 1571, yaşamının en kesin köşebaşısıdır. Çiftliğindeki kitaplığına çekildi. Saint Barthelamy kıyımı yılında (1572) denemelerini yazmaya başladı, Plutarkhos’u okumayı sürdürdü. Mezhep savaşlarında kral ordusunda görev alması (1573), dördüncü kızının üç aylıkken ölümü (1574), Paris yolculuğu (1575),Denemelerin iki cilt olarak ilk kez basılışı (1580), İsviçre ve İtalya gezilerinin ardından sunduğu eserini kralın beğenisi, birbirini izleyen acı tatlı yaşam olaylarıdır. 1582′de Bordeaux (Essais) yeni eklemelerle ikinci basımını gerçekleştirdi. Navarra ve Fransa Kralı IV. Henri’yi evinde ağırladı (1584), veba salgınından kaçarak kurtuldu (1585), ikinci kez kralı konuk etti Bordeaux’a (1587), ertesi yıl Denemeler’ in dördüncü basımı için Paris e gitti (1588), 1589 eserinin yeni basımı için hazırlıkla geçti; kitap en olgun biçimine kavuştu, 1590′da kızı evlenince, kendisini Paris’e çağıran kralın mektubuna olumlu yanıt vermedi, kızının kızı olan tek torununu gördükten sonra (1591) öldü (13 Eylül 1592).